Cyclist Türkiye

Ekonomi, bisiklet ve şehirler

EKONOMİ, BİSİKLET VE ŞEHİRLER

Gelmişken bir Ödemiş kebabı yemek için meşhur Hurşit’e yakın bir park yeri ararken, bu küçük ilçenin yoğun trafik sıkışıklığına, park yerinin burada da ciddi bir dert olmasına şaşarak, bekliyorum yolun açılmasını. Önümden bisikletli, kırklı yaslarda bir adam, kendisine laf atan bir dükkân sahibi tanıdığına, çok sevdiğim Ödemiş ağzıyla, ‘Doktor bisiklete bin dedi, ondan biniyom.’ deyip hızla uzaklaştı.

Dün, İzlandalı yönetmen Baltasar Kormákur’un ‘The Oath’ isimli 2016 yapımı filmini izledim. Bu anı hatırladım.  Ana karakter de bir doktor. Muhteşem İzlanda coğrafyasında, karlar içinde hızlı hareket etmesi gerektiğini düşündüğü her an bisikletine atlıyor, sırt çantasında yedek giysileri ile yolculuk ediyor. O doktordan öbürüne çağrışımlar…Uzun zamandır bir filmde bisikletin bu kadar aktif bir şekilde kullanıldığını görmemiştim. Gerilim &polisiye türünü sevenlere de öneririm. Diğer Kormákur filmleri gibi incelikle işlenmiş, izleyiciyi sürekli ikilemde bırakan bir film.

İzlerken de bir yandan duşundum; İklimi en çetin ülkeler Hollanda, Amsterdam, İngiltere, Almanya bisikletli ulaşımı günlük yasama entegre etmiş durumda. Türkiye’de hala, kentlerde bisikletli ulaşım namına ciddi bir gelişme yok. Onca cabaya rağmen, genele baktığımda, görmezden gelinmeye devam ediyor bile diyebilirim.

Hepimiz biliyoruz; bisiklet, çevre dostu, sağlığa yararlı bir ulaşım aracı. Şehirler ne kadar aktif oldukları üzerinden yarışırken, ciddi bir kurtarıcı. Hızlı hareketliliği sağlaması açısından, yeniden ‘next big thing’ olarak adlandırılmaya da başlandı, elektrikli bisiklet paylaşım sistemleri ve ‘Uber’ tarzı uygulama ile istediğiniz anda erişeceğiniz, istasyona ihtiyaç duyulmayan bisiklet paylaşım sistemleri ile.

Bu yazımda bisikletin bir ulaşım aracı olduğu, kentsel hareketliliğin önemli bir unsuru olarak görüldüğü yerlerde sağladığı ekonomik kazanımları aktarmak istiyorum.

Politik Ekonomi Araştırma Enstitüsü’nden Heidi Garrett-Peltier, 1 milyon $ bisiklet yolu yatırımı ile 11 kişiye istihdam sağlandığını, bu rakamın yayalaştırma programlarında 10 kişi ve kara-yolu projelerinde de 8 kişi olduğunu ortaya koymuş.

Bisikletin kent yaşamına girmesi ile turizme sağladığı katkı da dahil birlikte Wisconsin’e $ 924 milyon ekonomik katkıya ek olarak, 409 milyon USD sağlık kazanımları ayrı. Iowa’da bu rakam 400 milyon USD, bisiklet turizmi ise North Carolina’nin Outer Banks bölgesine 60 milyon USD kazandırmış. Kopenhag ise "Super Highway" projesi ise yılda sağlık harcamalarından 60 milyon USD tasarruf etmeyi öngörüyor.  Portland’ da sağlık harcamalarından sağlanan tasarrufun yine bisiklet altyapısına yatırılması ile 2030 yılına kadar yılda 600 milyon dolar olacağı hesaplanmış. Iowa’nın nüfusu 3 milyon, Wisconsin’inki yaklaşık 6 milyon, Portland’ın 2,5 milyon ve Kopenhag’ınki ise 1,3 milyon.

Minnesota eyaletinde (nüfus 6 milyon) ise soğuk geçen kışlarına rağmen, günlük yolculukların %4 ü bisikletle yapılıyor. Bisiklet endüstrisi  780 milyon$. 5.519 kişiye istihdam sağlanmış, diyabet, kalp hastalıkları ve obezite kaynaklı sağlık sorunlarının azalması sayesinde milyonlarca dolar tasarruf sağlanmış.  Ulaştırma Dairesi’nin desteği ile University of Minnesota’da oluşturulan bir ekibin hazırladığı raporda, yapılan analiz ve anketler neticesinde, bisiklet etkinliğine katılan her kişinin günde ortalama 121 $ harcadığı ve yıl boyunca bu harcamaların toplamda 14 milyon $ ı bulduğu, 150 kişiye istihdam sağladığını da ortaya konmuş.  Sağlık açısından kazanımlar incelendiğinde, haftada üç kez işine bisikletle gidenlerin obezite olması olasılığı %32 daha düşükken, yüksek tansiyon problem yaşama olasılığı %28 daha düşük olarak tespit edilmiş.

Avrupa’da durum nasıl? Avrupa Bisiklet Federasyonu’nun tam bir yıl önce yayımladığı raporda, 28 Avrupa Birliği ülkesinin bisiklet ile sağladığı ekonomik kazanım 513 milyar EUR olarak hesaplanmış. Bu da bisiklet sayesinde her bir Avrupalının yılda 1.000 EUR ekonomik kazanıma sahip olduğu anlamına geliyor. Bisikletlilerin, yaptığı alışverişin tutarı da yıllık 111 milyar EUR. Başka bir çalışmada ise, bisiklet turizminin ekonomik etkisinin 44 milyar EUR olduğu ortaya konmuş.

Yine ECF in yaptığı bir çalışmada, işletme sahipleri dükkânlarından alışveriş yapanların sadece %6’sının bisikletli %41’inin ise aracıyla gelenler olduğu algısına sahipken, gerçekte bu oranlar bisikletlilerin alışverişinde %10, aracıyla gelip alışveriş yapanların %22 olduğu ortaya konmuş. Kopenhaglı bisikletliler, süpermarket ve diğer dükkânlara 2,05 milyar EUR gelir sağlarken, aracıyla gelenlerin sağladıkları gelir 2,04 milyar EUR. Karşılaştırmada fikir vermesi açısından trafik sıkışıklığı maliyetinin İstanbul’da yaklaşık 1,5 milyar EUR olduğunu hatırlatayım. Başka şehirlerimize ilişkin böyle bir veri yok.

Rakamlar, ekonomik kazanımların görmezden gelinemeyecek kadar yüksek olduğunu söylöyor.

Türkiye’de bisiklet endüstrisinin büyüklüğü 350 – 400 milyon lira olduğu ifade ediliyor. On beş yerli bisiklet üreticisi ise 4.000 kişilik istihdam sağlıyor. Genç nüfus, genel sağlık sorunları, küçük ilçelerde dahi baş gösteren trafik sıkışıklığı ve park sorunları aslında yatırım maliyetinin düşük olduğu bir ulaşım türünün görmezden gelinmesi zaman ve kaynak israfı.  İstanbul’da trafik sıkışıklığının %33 u park yeri arayanlardan kaynaklanıyor.  Bisiklet, bir aracın sekizde biri kadar park yerine ihtiyaç duyuyor oysa.

Sağlık Bakanlığı fiziksel aktiviteyi artırmak amacıyla 320.000 bisiklet dağıttı.  Son iki yılda bisikletin günlük hayatta kullanımına etkisi ile ilgili net bir bilgi bulamadım. 320.000 kullanıcı çok iyi bir veri kaynağı esasen. Kullanıcılar takip edilse, bisikletlerin gün içinde ne kadar kullanıldığı, hangi güzergâhların tercih edildiği, hangi saatlerde kullanılıyor, yaya ya da araçla çarpışma yaşamışlar mı, hangi güzergâhlar güvenli bulunmuyor kullanıcılar tarafından…vb. pek çok veri derlenip farklı başka projeler üretilebilir(di). Projenin maliyeti neydi, kazanımı ne oldu? Böyle giderse hep başka şehirlerin, ülkelerin verilerini paylaşmaya devam edeceğiz.

Bu yazı ARZU TEKİR tarafından yazılmıştır.|31 Ocak 2018